Dossier Mastenbroek

Bijna de helft van de Nederlanders dekt de webcam van een laptop of computer nooit fysiek af. Dat blijkt uit representatief onderzoek van webhostingprovider TransIP onder 1.052 Nederlanders. Hierdoor lopen gebruikers onnodig risico wanneer cybercriminelen via malware toegang krijgen tot de camera.

Uit het onderzoek blijkt dat 46 procent de webcam nooit afdekt wanneer deze niet wordt gebruikt. 35 procent doet dit altijd met bijvoorbeeld een webcamcover, schuifje of sticker. Nog eens 19 procent zegt de camera soms af te dekken, afhankelijk van de situatie.

Ouderen laten webcam vaker onbedekt

De grootste verschillen zijn zichtbaar tussen de leeftijdsgroepen. Vooral 70-plussers laten hun webcam vaak onbedekt: bijna zes op de tien doen dit nooit. 60-plussers zijn juist het meest voorzichtig. Van deze groep dekt 45 procent de webcam standaard af.

Onder jongeren van 18 tot en met 29 jaar zegt een derde de webcam altijd af te dekken. Tegelijkertijd geeft deze groep relatief vaak aan dit alleen in bepaalde situaties te doen.

Malware vormt grootste risico voor webcams

Cybercriminelen krijgen meestal geen toegang tot een webcam door de camera zelf aan te vallen. In de meeste gevallen raakt eerst het apparaat besmet met malware. Dat kan gebeuren via een phishingmail, een geïnfecteerde bijlage, een nepwebsite, een malafide download of verouderde software.

Zodra malware voldoende rechten krijgt, kan deze verschillende functies van het systeem misbruiken, waaronder:

• De webcam inschakelen;
• De microfoon activeren;
• Bestanden bekijken of kopiëren;
• Toetsaanslagen registreren;
• Wachtwoorden onderscheppen.

Een bekend voorbeeld is Blackshades, een zogenoemde Remote Access Trojan (RAT). Deze malware werd in 2014 internationaal aangepakt nadat wereldwijd meer dan een half miljoen computers besmet bleken. De software gaf aanvallers onder meer de mogelijkheid om webcams op afstand te activeren.

Webcambeelden geven meer prijs dan gebruikers denken

Een gehackte webcam kan veel gevoelige informatie blootleggen. Denk aan documenten die op een bureau liggen, openstaande computerschermen, een thuiswerkplek, huisgenoten of kinderen die in beeld verschijnen.

Cybercriminelen kunnen deze informatie gebruiken voor:

• Gerichte phishingaanvallen;
• Social engineering;
• Chantage of afpersing;
• Het verzamelen van persoonlijke gegevens.

Juist deze contextinformatie maakt slachtoffers kwetsbaarder voor cybercriminaliteit.

Webcam uitschakelen via software is niet altijd voldoende

Gebruikers kunnen cameratoegang beperken door browserrechten aan te passen of appmachtigingen uit te schakelen. Dat voorkomt dat normale applicaties zonder toestemming de camera gebruiken.

Toch biedt dit geen volledige bescherming. Wanneer een computer besmet raakt met malware, kan een aanvaller proberen instellingen te wijzigen, rechten te verhogen of software met cameratoegang te misbruiken.

Daarom blijft een fysieke webcamcover volgens beveiligingsexperts de meest effectieve oplossing. Is de lens afgedekt, dan kan er simpelweg geen bruikbaar beeld worden opgenomen. Bij een externe webcam is het loskoppelen van de usb-kabel een nog veiligere optie.

Ook smartphonecamera’s verdienen aandacht

Niet alleen laptops en computers vormen een risico. Ook smartphones geven apps toegang tot de camera en microfoon via softwarematige machtigingen.

Om de privacy te beschermen is het verstandig om:

• Regelmatig te controleren welke apps cameratoegang hebben;
• Alleen noodzakelijke machtigingen toe te kennen;
• Updates direct te installeren;
• Cameratoegang alleen toe te staan tijdens gebruik van een app.

Wie maximale privacy wil, kan ook de frontcamera van een smartphone afdekken met een speciaal schuifje.

Onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd door webhostingprovider TransIP onder een representatieve steekproef van 1.052 Nederlanders. De resultaten laten zien dat een aanzienlijk deel van de bevolking eenvoudige maatregelen om webcamspionage te voorkomen nog altijd achterwege laat, terwijl een fysieke webcamcover een goedkope en effectieve manier is om de privacy te beschermen.