Dossier Mastenbroek

De Erasmus Universiteit heeft in opdracht van de gemeente Den Haag onderzoek gedaan naar de oorzaken van afvaloverlast in de stad. Het onderzoek laat zien dat afvalgedrag sterk wordt beïnvloed door dagelijkse routines, woonomstandigheden, sociale relaties en de manier waarop bewoners de inzet van de gemeente ervaren. De conclusies sluiten nauw aan bij de maatregelen uit het huidige Aanvalsplan Afval 2023–2026 en geven tegelijkertijd richting aan verdere versterking van de afvalaanpak.

Wethouder Arjen Kapteijns (Grondstoffen) reageert positief op de uitkomsten: “Dit onderzoek bevestigt dat we in Den Haag de goede kant op gaan. We hebben de afgelopen jaren al flinke stappen gezet, maar de inzichten van de Erasmus Universiteit helpen ons om nog beter aan te sluiten op het dagelijks leven van bewoners. Door de groei van de stad, de sterke toename van online bestellingen en veranderende consumptiepatronen wordt er simpelweg steeds meer afval aangeboden. We zijn op de goede weg, maar dit vraagt om blijvende inzet. Daarom blijven we investeren in een aanpak die werkt voor de stad én haar inwoners.”

Belangrijke inzichten uit het onderzoek

De onderzoekers laten zien dat afvaloverlast niet losstaat van bredere sociale en fysieke omstandigheden. Enkele belangrijke conclusies:

• Ruimte en ritme spelen een grote rol: weinig plek in huis, volle containers of de indruk dat containers vol zijn, zorgen sneller voor bijplaatsingen. Als er al een vuilniszak naast een container ligt of één van de containers klemzit, ontstaat de indruk dat alles vol zit.
• Context bepaalt gedrag: bewoners zetten afval vaker verkeerd neer als ze haast hebben, weinig ruimte hebben of geen alternatief zien. Iemand wil bijvoorbeeld de tram halen, heeft weinig ruimte in huis, ziet dat de container vol is, en beslist dat een ‘niet-vies’ item best even buiten kan blijven.
• Sociaal-economische druk zoals stress, tijdelijke bewoning en overbewoning vergroten de kans op afvaloverlast. Bewoners denken soms dat hun wijk minder aandacht krijgt, terwijl daar juist vaak extra wordt schoongemaakt.
• Kennis en taalbarrières zorgen voor misverstanden over afvalregels, vooral bij nieuwkomers en bewoners zonder lokaal netwerk.
• Sociale relaties in de wijk beïnvloeden afvalgedrag: minder onderling contact betekent minder informele correctie.
• Handhaven alleen werkt niet omdat structurele oorzaken voor afvaloverlast hiermee niet worden opgelost. Een samenspel van bovengenoemde oorzaken zijn van grotere invloed op gedrag.
• Vertrouwen en terugkoppeling zijn cruciaal: als meldingen niet zichtbaar worden opgepakt, ontstaat meldingsmoeheid.

Gemeente zet ingezette koers voort en breidt uit

Het college ziet het onderzoek als een belangrijke bevestiging van de ingezette koers in het Aanvalsplan Afval. Veel aanbevelingen sluiten direct aan bij maatregelen die al in uitvoering zijn of binnenkort worden uitgebreid. Tegelijkertijd gebruikt de gemeente de nieuwe inzichten om de aanpak verder te verdiepen en te verbreden.

Vijfpuntenplan: hoe Den Haag verder aan de slag gaat

Op basis van het onderzoek intensiveert en verbreedt de gemeente haar aanpak op vijf punten. De gemeente bundelt de aanbevelingen in een brede versterking van de bestaande aanpak. In 2026 wordt het gebiedsgericht werken uitgebreid met extra projectleiders afval en schoon, zodat per wijk beter maatwerk kan worden geleverd. Bewoners en lokale organisaties krijgen meer ruimte en ondersteuning via wijkbudgetten of microsubsidies en extra waarderingsmomenten voor vrijwilligers. De informatievoorziening wordt geïntensiveerd met meer afvalvoorlichters, duidelijkere meertalige communicatie en snellere terugkoppeling op meldingen. Daarnaast wordt sterker ingezet op hergebruik, onder meer door meer repaircafés en kringloopinitiatieven te koppelen aan opruimdagen. Tot slot wordt de inzameling verder opgevoerd: containers worden vaker geleegd, vooral in het weekend, en de werkzaamheden worden beter afgestemd op het ritme van de stad.

Vooruitblik

De gemeente verwerkt de aanbevelingen in de opvolger van het Aanvalsplan Afval. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de samenhang met andere thema’s zoals armoede, huisvesting en welzijn, omdat afvaloverlast volgens het onderzoek nauw verweven is met bredere leefomstandigheden. Afvaloverlast los je niet op met alleen extra containers of meer handhaving. Het gaat om leefomstandigheden, vertrouwen en samenwerking. Dit onderzoek helpt ons om die brede blik vast te houden.